Asiya İnkişaf Bankına (ABR) istinadən Report-un verdiyi məlumata görə, bu yenilik qiymətli kağızlarla əməliyyatların səmərəliliyini və təhlükəsizliyini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.

Müvafiq düzəlişlər "Qiymətli kağızlar bazarı haqqında" qanuna 2023-cü ilin iyulunda qəbul edilib. İndi MDM məhdud bank xidmətləri göstərmək hüququ əldə edib, yəni təkcə qiymətli kağızların uçotunu aparmaq deyil, həm də banklar və investisiya şirkətləri üçün pul hesabları açmaq imkanına malikdir. Bu, "vahid pəncərə" formatında klirinq və hesablaşmaların tam dövrəsini təmin edəcək.

Əvvəllər hesablaşma agenti funksiyalarını yalnız kommersiya bankları yerinə yetirirdi. Bu səlahiyyətlərin MDM-ə verilməsi riskləri azaldacaq, hesablaşmaların MDM və Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) himayəsi altında mərkəzləşdirilməsi isə öhdəliklərin yerinə yetirilməməsi ehtimalını minimuma endirəcək.

Beləliklə, ABR qeyd edir ki, MDM birbaşa ticarət limitləri təyin edə və əməliyyatların təminatına nəzarət edə biləcək, investisiya şirkətləri isə qiymətli kağızlar və pul vəsaitləri üzrə hesablaşmalar üçün "vahid pəncərə" vasitəsilə işləmək imkanı əldə edəcəklər.

Bu baxımdan ABR infrastrukturun inkişafı üçün mərhələli plan təklif edir.

Qısamüddətli perspektivdə (baza modeli çərçivəsində) MDM kommersiya banklarını hesablaşma agenti rolunda əvəz edəcək, DVP2 (xalis əsasda ödəniş qarşılığında təhvil) tipli hesablaşmalar üçün mövcud təminat mexanizmini qoruyacaq. DVP1 (ümumi hesablaşmalar) əməliyyatları üçün məcburi təminatlardan tədricən imtina edilərək bazar risk idarəetmə mexanizmlərinə keçid təklif olunur. Həmçinin miqyas effekti, konsentrasiya risklərinin idarə edilməsi və maliyyə bazarı infrastrukturları üçün beynəlxalq prinsiplər (PFMI) nəzərə alınmaqla kompleks maliyyə bazarı infrastrukturunun hazırlanması nəzərdə tutulur. "MDM-in vahid hesablaşma agenti kimi funksiyalarının tətbiqi üçün müasir risk-menecment alətləri daxil olmaqla, ətraflı planın hazırlanması zəruridir", - bank hesab edir.

Orta müddətli perspektivdə (tövsiyə olunan model çərçivəsində) ABR mərkəzi qarşı tərəf (CCP) bazasında yaradılmasını təklif edir. Bu, Azərbaycana beynəlxalq PFMI standartlarına uyğunlaşmağa, bazar iştirakçılarının xərclərini azaltmağa və defolt idarəetmə sistemi və klirinq fondlarının tətbiqi hesabına investisiya cəlbediciliyini artırmağa imkan verəcək.

ABR həmçinin qeyd edir ki, hesablaşmaların fasiləsizliyini təmin etmək üçün Mərkəzi Bankın MDM-ə və investisiya şirkətlərinə gün ərzində likvidlik təmin etməsi imkanı nəzərdən keçirilir. Bu, xüsusilə dövlət istiqrazları bazarında gecikmələrin qarşısını almağa kömək edəcək.

Təklif olunan tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün maliyyə sisteminin dərin transformasiyasına yönəlmiş islahatlar kompleksi nəzərdə tutulub. Bunlara texniki-iqtisadi təhlil əsasında hesab strukturlarının və kommersiya bankları ilə Mərkəzi Bank arasında qarşılıqlı fəaliyyət arxitekturasının optimallaşdırılması; bazar diskontlarının (haircuts) tətbiqi və girovların monetizasiyası prosedurlarının təkmilləşdirilməsi daxil olmaqla, təminat idarəetmə sisteminin modernləşdirilməsi; marja təminatı mexanizmlərinin inkişafı və müştəri aktivlərinin mühafizəsinin gücləndirilməsi; hesablaşmaların valyutalaşma tarixindən gec olmayaraq başa çatdırılmasının təmin edilməsi və klirinq fondunun yaradılması; AMB-nin gün ərzində REPO və overdraftları vasitəsilə likvidlik dəstəyi, onun hesablarına çıxış siyasətinin yenidən nəzərdən keçirilməsi; DVP modellərinin islahatı, o cümlədən DVP1 üçün təminatların təkmilləşdirilməsi, nettinqlərin tətbiqi və gün ərzində hesablaşma dövrlərinin sürətləndirilməsi; CCP funksiyalarının tətbiqinə hazırlıq, o cümlədən klirinq, marja tələbləri, zəmanət fondunun formalaşdırılması və risk örtüyü sisteminin (defolt kaskadı) yaradılması daxildir.

ABR-nin texniki hesabatında qeyd olunduğu kimi, bu tövsiyələrin həyata keçirilməsi ticarət həcmlərinin artması və Azərbaycanın kapital bazarının investisiyaların cəlb edilməsi üçün effektiv alətə çevrilməsi üçün möhkəm zəmin yaradacaq.